Ukrayna savaşı: Rusya’da özgürlükleri pahasına Putin’in işgalini protesto edenler

Will Vernon | BBC News, St Petersburg

Feminist Savaş Karşıtı Direniş

St. Petersburg’da saat sabahın üçü ve tüm caddeler bomboş. Sadece kentin merkezindeki ufak bir dairede, iki aktivist uykuya meydan okuyarak Rusya’da fazlaca riskli olabilecek bir şey halletmeye hazırlanıyor. Harp karşıtı bir protesto düzenlemeye…

Aktivistler bizimle görüşmeyi kimliklerini gizlememiz şartıyla kabul ediyor.

Kendisine Mitya olarak hitap etmemizi isteyen bir aktivist “Geceleri, sessiz bölgelerde güvenlik kameralarından saklanarak çalışıyoruz” diyor.

Vorobei ismiyle yer vereceğimiz öteki aktivist de “Devamlı başımıza kapşon, yüzümüze maske takıyoruz. Posterleri hazırlarken ve asarken de hep eldiven giyiyoruz” diye konuşuyor.

Feminist Harp Karşıtı Direniş, Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin ikinci gününde kurulan gizli saklı bir protesto hareketi.

Mitya ve Vorobei ile buluştuğumuzda, bir okulun önündeki kaldırıma sprey boyayla cenk karşıtı mesajlar yazıyorlardı.

Bu, günün birinde çocuklarını askere ve muharebeye yollamak zorunda duracak olan anneleri hedef alan bir takım eylemin bir parçası.

Aktivistler, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali karşısında duydukları şok sebebiyle bu gruba girmeye karar verdiklerini söylüyor.

“Harp korkulu bir şey,” diyor Mitya ve sözlerini şu şekilde sürdürüyor:

“Bu tamamen anlam ifade etmeyen, asla başlamamış olması ihtiyaç duyulan emperyalist bir cenk. Bu bizim seçmediğimiz devlet başkanımızın kibrinin bir eseri.”

Savaş karşıtı mesaj

Ertesi gün Mitya ve Vorobei’nin sprey boyayla yazdıkları mesajı görmek için okulun önüne gidiyoruz.

St. Petersburg’da berrak bir sabah ve cenk karşıtı bildiri sabah güneşinde köpeklerini gezdirmeye çıkanlar tarafınca oldukça net bir halde görülebiliyor.

Ancak mesajın ömrü yalnızca birkaç saat sürüyor, üstü derhal boyanıyor.

Vorobei eylemleriyle insanların görüşlerini değiştirebilmeyi umduklarını söylüyor:

“Bir ihtimal evvelde muharebeye duyarsız yaklaşan biri posterimizi ya da mesajımızı görünce düşünce değiştirir, savaşı desteklememeye karar verir.”

Rusya’da cenk karşıtı aktivist olmak tehlikeli bir iş. İnsan hakları örgütleri 16 binden fazla kişinin cenk karşıtı eylemleri sebebiyle gözaltına alındığını söylüyor.

Bu yüzden cenk karşıtı düşüncelerini yüksek sesle dile getirenlerin sayısı fazlaca azca. Bunu halletmeye cesaret edenler de gözaltına alınmayı, işlerini kaybetmeyi, üniversitedeki görevlerinden olmayı göze alıyorlar.

Vorobei “İlk hafta sokaklarda cenk karşıtı protestolar vardı” diyor.

Mitya “Protestoları fazlaca şiddetli bir halde bastırdılar. Polis elektroşok tabancaları, coplar kullandı. Bir de gözaltına alınırsanız işkenceye uğrama riskiniz var. Hepimiz korku içindeydi.” diye devam ediyor.

Rus yetkililer halkın büyük bölümünün Kremlin’in “hususi bir harekat” olarak nitelendirdiği Ukrayna işgaline destek verdiğini söylüyor ve muhaliflerin kovuşturmaya uğramış olduğu iddialarını reddediyor.

Rusya’da kaç kişinin muharebeye karşı çıktığını söylemek zor. Gerek devletin yaptırdığı gerekse bağımsız kuruluşlar tarafınca meydana getirilen kamuoyu yoklamaları, işgale desteğin yüzde 70 dolayında olduğuna işaret ediyor.

Ancak muhalifler, Rusya şeklinde otoriter devletlerde kamuoyu yoklamalarına güvenmemek icap ettiğini söylüyor.

Zira insanoğlu kovuşturmaya uğrayacakları endişesiyle gerçek görüşlerini açıklamayabiliyor.

Vitaly

Vitaly ise görüşlerini söylemekten çekinmeyen azca sayıdaki kişiden biri. Onunla konuşmak için Rusya’nın batısındaki Smolensk kentine gidiyoruz.

32 yaşındaki eski tayyare mühendisi, savaşın başlamasından bu yana her gün Smolensk’in kent merkezinde protesto eylemi gerçekleştirmiş. Eylemine yedi ay süresince yalnızca üç gün ara vermiş. O da ya gözaltında ya da bir cenaze töreninde olduğundan.

“Niçin her gün fiil yapıyorum? Zincirleme bir protesto hareketi başlatmak için” diyor.

Vitaly onlarca kere gözaltına alınmış, para cezası ödemek zorunda kalmış, dayak yemiş. Fakat eylemlerini başkalarını da ikna edeceği umuduyla sürdürüyor.

Kendisiyle kent merkezine doğru yürüyoruz. Bir köknar ağacının altında cenk karşıtı pankartıyla yerini alıyor.

“Hiçbir şey değişti mi? Hayır. Fakat bu hayal kırıklığına uğrayıp eylemlerime son vereceğim anlamına gelmiyor” diyor:

“Korku seviyesi devasa yükseklikte. Bu korkuyla iyi mi savaşım edileceğine dair bir yanıtım yok. İnsanları anlıyorum. Evlatları var, işleri güçleri var. Korkuyoruz ve susuyoruz. Bunun üstüne gitmemiz lazım. Korkuyu iyi mi yenebiliriz, onu düşünmemiz lazım.”

Biz konuşurken yanımıza yaklaşan bir karı sinirli bir halde Vitaly’nin elindeki pankartı alıyor, yırtıyor ve Vitaly’nin “para için anavatanını sattığını” söylüyor.

Vitaly yırtılan pankartın parçalarını özenle yerden topluyor, çantasından yeni bir pankart çıkarıyor.

Zira bu şeklinde durumlar için yanında hep yedek pankart taşımaya başlamış.

Smolensk'teki bir reklam panosu

Yoldan geçenleri durdurup Vitaly’ye destek verip vermediklerini soruyorum.

Birçoğu cenk hakkında açıkça konuşmaktan çekiniyor. Neredeyse asla kimse gerçek adını söylemek istemiyor.

Konuştuğum bir karı Vitaly’ye katılmadığını söylüyor. “Rusya Ukrayna’da doğru olanı yapıyor. Zaferimiz nihai olacak” diyor.

Ancak Vitaly şeklinde düşünenler de var. Bazılarının gelip kendisiyle konuştuğunu, elini sıktığını, kibar sözler söylediğini görüyoruz.

Minik kızını gezmeye çıkarmış Kira adındaki bir anne “Bu genç adamı destekliyoruz” diye konuşuyor:

“Harp fazlaca fena bir şey. Ne ülkemize ne de başkasına bir faydası olacak bu savaşın.”

Vitaly şimdiye dek uzun soluklu gözaltına alınma ya da hapse atılma şeklinde bir durumda kalmamış. Sadece hepimiz kendisi kadar talihli değil.

Moskova’ya dönerek bizimle oğluyla ilgili konuşmak isteyen Elena’yla buluşuyoruz.

Elena tutuklanmasından bu yana el sürmediği oğlunun odasını gösteriyor. “Onu fazlaca özlüyorum. Onunla konuşmayı fazlaca özlüyorum” diyor.

23 yaşındaki Dima Ivanov, Moskova Devlet Üniversitesi’nde başarıya ulaşmış bir öğrenciyken toplumsal medya kanalında cenk karşıtı içerikler paylaşmaya başlamış. Nisan ayında gözaltına alınmış ve şu anda 5 ila 10 yıl hapis cezasıyla karşı karşıya.

Rus savaş karşıtı eylemci Dima Ivanov ve avukatı Maria Eismont

Şubat ayında Ukrayna savaşının başlamasından bu yana yüzlerce siyasal muhalif ve aktivist Rusya’yı terk etti.

Elena “Oğlumun da gitmesini istedim. Fakat o hayır dedi. ‘Burası benim ülkem, niçin gidecekmişim,’ dedi. Burada daha güzel bir yaşam istediğini söylemiş oldu.” derken ağlamaya başlıyor:

“Oğlumun hapse düşmesini istemiyordum. Acı çektiğini düşünmek beni kahrediyor.”

Uluslararası Af Örgütü Dima’yı “vicdan mahkûmu” olarak nitelendirdi.

Annesi Elena, oğlunun tutulduğu gözaltı merkezinde koşulların asla iyi olmadığını söylüyor.

Kendisine yazdığı bir mektuptan şu satırları okuyor:

“Rutubet var, her yeri küf bağlamış halde, tuvaletler, lavabolar kırık, çalışmıyor.”

Rusya’da fazlaca azca sayıda şahıs muharebeye karşı seslerini açıkça yükseltebiliyor.

Savaş uzadıkça ve Rusya’nın kayıpları arttıkça Kremlin’in muhaliflere yaklaşımı daha da sertleşebilir.

Yoruma kapalı.