Petrol ve elmas deposu! Türkiye’yi çağırıyorlar: Gelin beraber kazanalım

İbrahim Tığlı, Afrika kıtasının potansiyelini ve Türkiye’nin Afrika vizyonuna dair değerlendirmeyi AA Çözümleme için kaleme aldı.

Afrika dünyanın en genç, dinamik ve varlıklı coğrafyasına ev sahipliği yapıyor. Bu yüzden dünya için yeni bir ümit ve gelecek vadediyor. Afrika’nın yoksulluğu, yoksunluğu ve yaşanmış olan siyasal istikrarsızlıkları kendiliğinden değil, dıştan gelen sürdürülebilir sömürgeciliğin yarattığı sorunlardan kaynaklanıyor.

– AFRİKA KITASININ DIŞARIDAN İTHAL SORUNLARI

Son 3 yıl içinde Afrika’da meydana getirilen askeri darbelere bakıldığında, bunların küresel güçlerin çekişmelerinden kaynaklandığı görülecektir. Daha fazlaca Frankofon ülkelerde görülen askeri darbelerde hiçbir vakit halkın desteğiyle karşılaşılmamış; dış güçlerin desteklediği cunta liderleri, güçlerini devam ettirebilmek için daima Fransa benzer biçimde devletlerin desteklerine gerekseme duymuşlardır. Mali’de gerçekleşen askeri darbeden bir süre sonrasında Gine, Çad ve Burkina Faso’daki askeri darbelerde de kazanan taraf daima yeni sömürgeci güçler olmaya devam etmiştir.

Burkina Faso’nun, en sakin Afrika devletlerinden biri olmasına karşın son bir yılda iki darbe ile karşılaşmasının temel sebebi, cunta yönetimlerinin ülkeye istikrar getirmek yerine sertlik sarmalını büyüterek terörün yaygınlaşmasına, küresel aktörlerin nüfuz etmesine, halkın daha da yoksullaşmasına katkı sunması oldu.

Sudan ise Ömer el-Beşir’in yönetimden uzaklaşmasından sonrasında bir türlü sivil yönetime geçemedi. Geçiş döneminde sol, milliyetçi gruplara yönetimde talih verilirken ülke, siyasal istikrarsızlık ve ekonomik çöküşten kurtulamadı.

Somali’de bir taraftan bombalar patlarken öte yanda ülkenin güneyinde görülen kuraklık, “açlıktan” kaynaklı ölümler yaşanabileceğinin sinyalini verdi. Etiyopya’da hükümet güçleri ile Tigraylı gruplar arasındaki harp, iç muharebeye evrildi.

Hepsi Afrika kıtasının kaderi değil, küresel güçlerin Afrika’ya yönelik politikalarından kaynaklanıyor. Yaşananlar, ABD’nin güvenlik merkezli politikaları, Rusya’nın Soğuk Harp döneminde olduğu benzer biçimde Afrika’daki siyasal ve askeri rekabete katılma isteği, Çin’in borçlandırma siyaseti, Fransa ve İngiltere’nin varlıklarını pekiştirme eğilimi, Hindistan’ın pragmatist orta sınıfının çabalarının bir sonucu.

– TÜRKİYE’NİN AFRİKA VİZYONU

Türkiye ise Afrika’da fazlaca değişik bir yerde duruyor. Bağımlılık yapmaya değil, karşılıklı kazanmaya dayalı insan merkezli politikası kıtada son 15 yılda karşılığını bulmaya başladı. Türkiye bilhassa Afrika ile ilişkilerini dış ilişkiler, insan merkezli kalkınma yardımları, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ve Afrika halkının refahtan payını alması üstüne kurdu. Türkiye, Somali ile başladığı Afrika politikasında dünyada yeni bir dış ilişkiler modeli ortaya koydu. Bu, Afrika’nın derinliğini görerek fırsatları karşılıklı iş birliğine dönüştürerek “beraber kazanma” modeliydi.

Dışişleri Bakanı Sayın Mevlüt Çavuşoğlu, geçen hafta üç Batı Afrika ülkesine Türkiye’nin yeni Afrika dış politikasını özetleyen ziyaretlerde bulunmuş oldu. İlk ziyaretini Senegal’e gerçekleştiren Çavuşoğlu, Afrika’nın en büyük internasyonal toplantılarından kabul edilen 8. Dakar Internasyonal Forumu’na katılarak konuşma yapmış oldu. Çavuşoğlu’nun yapmış olduğu konuşmada iki husus dikkati çekiciydi; Türkiye’nin kuzeyinde devam eden Rusya-Ukrayna savaşının Afrika’ya tesiri ve Türkiye’nin kazan-kazan politikasında geldiği nokta. Senegal ziyaretinde öne çıkan bir öteki husus ise Antalya Dış ilişkiler Forumu ile Dakar Forumu içinde Mutabakat Muhtırası’nın imzalanmasıydı.

Çavuşoğlu, ikinci ziyaretini Batı Afrika’nın yıldız ülkelerinden, kıtanın mihenk taşlarından kabul edilen Gana’ya yapmış oldu. İki ülke içinde tecim, enerji, müdafa ve eğitime yönelik anlaşmalar imzalandı. Ticaretin karşılıklı 1 milyar dolara çıkması hedefleniyor. Müdafa alanında iş birliğinin geliştirilmesi, Türkiye’nin Libya, Orta Afrika ve Mali’deki benzer biçimde askeri iş birliklerinin bu ülkeyi de ileride kapsayacağı anlamına geliyor. Gana’nın senelerdir kuzeyinde ve batısında devam eden sınır güvenliğinin sağlanması ve terörizme karşı iş birliğinin yapılması, bilhassa Gana’nın kuvvetli bir partner kazanılmış olduğu anlamına geliyor.

Ziyaretin son durağı Batı Afrika’nın son yıllarda istikrar ve teknolojik atılımlarla öne çıkan ülkesi Benin’di. Türkiye ile Benin içinde siyasal, ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesine yönelik adımlar atıldı. Benin, Afrika’nın zamanı ve kültürel birikimi olan ülkelerinden biri. Dünya sanatına damga vurmuş bu ülkenin heykel ve fotoğraf sanatının dünyada ayrı bir yeri var.

– AFRİKA’DA HER ALANDA İŞ FIRSATI VAR

Çavuşoğlu’nun ziyaretlerinde Türk iş insanının Afrika’nın potansiyelinin farkına vararak yatırım yapmasının önemi, öne çıkan konulardandı. Senegal, Gana ve Benin dışişleri bakanlarının ortak görüşü Afrika’nın üretim ve istihdama ihtiyacı olduğu ve yatırım yapıldığında kolaylıklar gösterileceğiydi. Afrika Türkiye’den altyapı, teknoloji, müdafa, eğitim, sıhhat anlarında iş birliğinin daha da artırılması ve teröre karşı ortak hareket edilmesini beklentisinde.

Bu ziyaretlerde ekonomik ilişkilerin güçlendirilmesi, müdafa, eğitim ve teröre karşı iş birliği şeklinde dört başlık öne çıktı. Türkiye ve Afrika, 5 yıl öncesine bakılırsa birbirlerini daha iyi tanıyor ve anlıyor. Gine, Somali, Etiyopya, Tanzanya benzer biçimde ülkelerde Türk iş insanlarının yatırımlarının Afrika’da bir “değere” dönüştüğü ve karşılıklı kazancın önünü açmış olduğu görüldü. Afrika ülkeleri, büyük yatırım fırsatları sunmuş olduğu Türk şirketlerini daha fazlaca görmek istiyor. Bilhassa son 2 yılda Afrika devletleri müdafa sistemlerinde Türkiye’yi alternatif bir güç olarak gördüler ve Türkiye’nin müdafa gücünün Afrika için örnek oluşturduğunun farkına vardılar.

Afrika vatanlarında hem Türkiye Maarif Vakfı okullarına hem de Türkiye’deki üniversitelere yönelik ilgi artıyor. Türk üniversiteleri Afrikalı gençlere, kendi dinamiklerini koruyarak ustalaşmış hayata atılma imkanı sunuyor. Nitekim Türkiye’nin değişik üniversitelerinde tahsil görmüş fazlaca sayıda mezun Somali, Sudan, Tanzanya ve Etiyopya benzer biçimde ülkelerde üst düzey bürokratlar oldular.

– PETROL, ALTIN VE ELMAS DEPOSU

Afrika’nın iki büyük zenginliği var: genç nüfus ve naturel kaynaklar. Dünya’nın en fukara ülkelerinden kabul edilen Nijer uranyum, Mali ise altın zengini. Demokratik Kongo Cumhuriyeti kobalt, Zambiya bakır, Zimbabwe, Cenup Afrika, Botswana altın ve elmas bakımından varlıklı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Kamerun’daki ağaç zenginliği, Amazon Ormanları ile yarışacak düzeyde.

Afrika devletlerinin kırsal kesiminde yaşayanların yüzde 75’ten fazlası elektriğe ulaşamıyor. Türkiye firmaları yenilenebilen, güneş ve rüzgar enerjilerinde dünya markası yapmaya başladı. Elektriğe erişme problemi ufak ölçekli yatırımlarla bile çözülebilir. Yatırımlar istihdamı, karşılıklı kazanmayı ve yerli halkın refahtan daha çok hisse almasını elde edecektir.

Enerji krizini atlatmanın yolu da Afrika’dan geçiyor. Kömür bakımından varlıklı Cenup Afrika vatanlarında, başta Almanya olmak suretiyle Avrupa ülkeleri şimdiden madencilik alanında yatırımlara başladılar. Cezayir, Nijerya, Gana, Uganda, Angola, Cenup Sudan petrolü, Mozambik, Cezayir doğalgazı enerji krizinin aşılmasında başat rol oynayabilir.

Gezim, Türkiye-Afrika ilişkilerinde dinamik bir unsur olacağını gösteriyor. Afrikalılar için sıhhat, eğitim, fuar turizmi açısından Türkiye bir albeni merkezi. Fakat iş insanlarımızın Afrika’da hastaneler kurarak ilaç alanında yatırımlar yaparak katkı sunması gerekiyor.

Maarif Vakfının başlatmış olduğu eğitim faaliyetleri yankı uyandırıyor. Artık bu okullar eğitim açısından birer “marka” haline geldiler. Bu alanda yapılacak her yatırım, Afrika’nın Batı’ya bağımlılığının azalması demek.

Son on yıla kadar Afrika’da Batı ve Çin medyası etkiliydi. Bugün ise Afrika kendi medyasını oluşturuyor. TRT’nin Afrika’ya yönelik gösterim başlatacak olması, kıta medyasına katkı sunacaktır. Türkiye’nin kıtadaki sivil medyası ise oldukça zayıf. Afrika’nın Türkiye’yi, Türkiye’nin de Afrika’yı tanıyıp anlaması için bunun da yatırımlarla güçlendirilmesi gerekiyor.

Afrika kıtası Rusya-Ukrayna savaşının doğurduğu besin krizine çözüm olacak potansiyeli de taşıyor. Mümbit, varlıklı, tarıma oldukça elverişli topraklara karşın birçok Afrika ülkesinde hala çağıl ziraat yapılamıyor. Su ve ulaşım problemi tarıma yönelik yatırımları zorlaştırıyor. Fakat Zambiya, Sudan, Cenup Sudan, Tanzanya, Mozambik, Burkina Faso, Fildişi Sahili benzer biçimde ülkelerde buğdaydan kahveye, zeytinden pamuğa fazlaca değişik ürünlerde ziraat yapılabilir, geliştirilebilir. Gelecekte de dünya için bir tehdit oluşturacak besin krizini, Afrika’da yapılacak ziraat yatırımları önleyebilir.

TÜRKİYE’Yİ ÇAĞIRIYORLAR: GELİN BERABER KAZANALIM

Netice olarak, Afrika kendi kaderini yaşayan bir kıta değil, yoksun ve yoksulluklarla çevrili bir yaşamı yaşamak zorunda bırakılan bir kıta. Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun üç Batı Afrika ülkesine yapmış olduğu ziyaret, Türkiye’den savunmadan, eğitime, sağlıktan iletişime yatırımlar beklendiğini gösterdi. Artık yükselen bir Afrika var ve Afrika yükselirken Türkiye’yi yanında görmek istiyor, kıtadaki fırsatları hatırlatarak “Gelin birlikte kazanalım.” diyor.

[İbrahim Tığlı, Merhaba Afrika Genel Yayın Yönetmeni ve gazeteci yazar]

Yoruma kapalı.

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezleri kullanır. Bununla iyi olduğunuzu varsayacağız, ancak isterseniz vazgeçebilirsiniz. Kabul etmek Mesajları Oku

Gizlilik ve Çerez Politikası