İngiltere’nin yeni başbakanı neden yaklaşık 173 bin kişinin oyuyla belirlendi?

parti üyeleri

Kaynak, Getty Images

İngiltere’de Başbakan ve Tutucu Parti lideri Boris Johnson’ın istifasının arkasından yerine geçecek kişinin belirlenmesi için genel seçime gidilmedi. Yeni başbakanı partinin ortalama 173 bin üyesi belirledi.

Seçimde partinin 172 bin 438 üyesi oy kullandı. Oyların 81 bin 326’sını Liz Truss, 60 bin 399’unu Sunak aldı.

654 oy geçersiz sayılırken, seçime katılım oranı yüzde 82,6 oldu.

Kayıtlı 47 milyon seçmen varken iyi mi oluyor da ülkenin yeni başbakanını bu kadar azca insan belirliyor?

Bu probleminin yanıtı İngiltere’nin kendine özgü siyasal sisteminde yatıyor. Buna nazaran, başbakanı Tutucu Parti’nin kesinti ödeyen kayıtlı üyeleri seçiyor.

Bu durum ilk kez yaşanmıyor. Daha ilkin de bu şekilde belirlenen başbakanlar oldu ve hatta bazıları daha azca sayıda insan tarafınca belirlendi.

Boris Johnson

Kaynak, Getty Images

Niçin bir tek 173 bin kişinin oy hakkı var?

İngiltere’de başbakanın istifası otomatikman genel seçimleri tetiklemiyor; hükümetteki parti yeni bir önder seçiyor.

Başbakan Boris Johnson çekilme edeceğini açıkladıktan sonraki adım, Tutucu Partili milletvekilleri ve parti üyelerinin partinin yeni liderini seçmesi.

Seçim sürecinin ilk aşamalarında, partili milletvekilleri iki aday kalıncaya dek oylama yapmış oldu. Kalan iki aday, Dışişleri Bakanı Liz Truss ile eski maliye bakanı Rishi Sunak oldu.

Liz Truss ve Rishi Sunak

Kaynak, Getty Images

Bu aşamada Tutucu Parti üyeleri kazanan talibi belirleyecek oylamaya katıldı.

Sadece 173 bin parti üyesi İngiltere’deki seçmenlerin yüzde 0,4’ünden azını oluşturuyor.

Bu sürecin ne kadar adil olduğu mevzusunda geçmişte şikayetler dile getirildi; fakat bugüne dek birçok kez yeni başbakan iktidar partisinin üyeleri tarafınca belirlendi.

Son 50 yıl içinde İngiltere başbakanlarının yarıya yakını bu şekilde seçildi.

Bunda İngiltere’deki siyasal sistemin görevi var: ABD’deki başkanlık sisteminin tersine, başbakan, iki genel seçim içinde gözden düşmesi halinde partileri tarafınca görevden alınabiliyor.

Parti üyeleri: Daha yaşlı ve daha beyaz

Muhafazakar Parti üyeleri

Kaynak, AFP

Sadece siyasal partilerin üyeleri ülke genelini temsil etmiyor.

Araştırmalar, öteki büyük partilerde olduğu şeklinde Tutucu Parti üyelerinin de yaş averajı yüksek, orta derslik ve ülke genelinden daha beyaz kesimlerden oluştuğunu gösteriyor.

Londra Queen Mary Üniversitesi’nden Profesör Tim Bale’e nazaran, “Yeni başbakanı seçen kişiler tüm seçmenleri temsil etmekten uzak”

“Etnik olarak çeşitlilik göstermiyorlar; İngiltere’nin güneyinde yoğunlaşmış durumdalar; erkekler çoğunlukta; maddi durumları daha iyi ve çoğu zaman, zannedildiği kadar yaşlı olmasalar da, daha ileri yaştalar (averaj olarak 55-60 yaş arasındalar ve 10’da dördü 65 yaş üstünde).”

“Kısaca kısacası politika bilimcilerin ‘seçiciler’ olarak adlandırdığı bu kesim genel seçmen kitlesinden oldukça değişik.”

grafik

Profesör Bale’in araştırmalarına nazaran, İngiltere’de birçok partinin üyeleri çoğunlukla orta derslik, fakat Tutucu Parti üyelerinin fazlaca daha fazlası orta derslik.

Parti üyeliklerinde siyahların ve etnik azınlıkların temsiliyeti de fazlaca daha düşük. Bale’nin araştırma ekibinin 2018’deki raporuna nazaran Tutucu Parti üyelerinin yüzde 97’si “beyaz Britanyalı” iken İşçi Partisi ve Liberal Demokrat Parti’de bu oran yüzde 96. 

İlk kez olmuyor

Margaret Thatcher

Yeni başbakanın ufak bir grup tarafınca belirlenmesi de ilk kez olmuyor.

Eskiden daha ufak bir azınlığın seçtiği başbakanlar oldu.

Tutucu Parti’de 1998’e kadar, İşçi Partisi’nde de 1981’e kadar yeni liderler bir tek milletvekilleri tarafınca belirleniyordu.

Hatta 1965’e kadar Muhafazakarlarda yeni önder için milletvekilleri içinde da seçim yapılmıyor, kıdemli parti üyeleri içinde geçen tartışmalar sonucunda bir grup aday arasından beliriveriyordu.

İngiltere’de birçok başbakanın bu şekilde seçilmesinin bir sebebi de buradaki siyasal partilerin iktidarda iken kendi liderlerini görevden almaları.

Tutucu Parti 2010’da iktidara geldiğinden bu yana David Cameron, Theresa May ve Boris Johnson, parti içinden gelen baskılar üstüne çekilme etmek zorunda kalmışlardı.

Theresa May de Cameron’ın istifası sonrası Tutucu Parti’nin üyelerince partinin yeni lideri seçilmiş ve İngiltere’nin yeni başbakanı olmuştu.

Yoruma kapalı.